Anna Pisze

Podczas poprzednich wakacji zdarzyła się rzecz niesłychana  – a mianowicie zgodnie z przysłowiem, że góra z górą się nie zejdzie, ale człowiek z człowiekiem zawsze może – okazało się, że tata Teresy i wujek Juranda, Zygmunt,  znają się z okresu wojny, pracowali razem w krakowskich tramwajach i wspólnie płatali różne psikusy, jak to młode chłopaki. Z ogromnym wzruszeniem odbyli pierwszą rozmowę przez telefon. Potem kontaktowali się często, a zobaczyli się pierwszy raz od wojny kiedy Jurand przywiózł wujka do swego domu na Ursynowie. Starsi panowie najpierw długo nie mogli wydobyć z siebie głosu, który ugrzązł im gdzieś bardzo głęboko w gardłach, długo ściskali sobie ręce i poklepywali się po plecach zanim wreszcie mogli przemówić. Wszyscy obecni się wzruszyli, cała rodzina wycierała załzawione oczy.

Pojechali oczywiście do Cięciwy, Dziadek chciał tam ugościć przyjaciela z młodości. Helenka z Kaziem również zostali zaproszeni, jakże by mogło być inaczej. Zresztą, czuli się tak, jakby znajomość trwała od dawna. Pewnie dlatego, że bardzo dobrze znali z opowiadań wybryki młodych chłopaków.

– A pamiętasz to, a pamiętasz tamto,  a to, a jak…

Chłopcy patrzyli z zapartym tchem i słuchali z uwagą, jednak ilość informacji była zbyt duża i dotyczyła prehistorycznych czasów, kiedy Dziadek był młodym chłopakiem, więc natężona uwaga odmówiła współpracy na dłuższą metę, zaczęli się poszturchiwać i przepychać, jak zwykle.

– No, panowie, spokój – wtrącił się Dziadek. – Zachowujcie się przyzwoicie i nie róbcie mi wstydu przed kolegą.

– Nie robimy ci wstydu, dziadziu, tylko tak dużo mówicie, że nie nadążam rozumieć – powiedział Kuba.

– Czego nie zrozumiałeś – uśmiechnął się do wnuka.- Chętnie ci wytłumaczę.

– Ja też – dodał wujek Zygmunt. – Młode pokolenie, szczególnie tak bardzo młode, różni się od naszego w tym samym wieku o całe lata świetlne. Nic dziwnego, że mają problem ze zrozumieniem.

– No to na przykład… – zająknął się Kubuś, – ten ba…badist w czerwonych majtkach, co to takiego?

Marek spojrzał na Kubusia jak na wariata i zaczął się z niego nabijać, czego ten znieść nie mógł w żadnym wypadku. Maciek zareagował jednakże natychmiast, chwycił obu braci za kark i unieruchomił. Nie na długo, lecz na chwilę wystarczającą by obaj oprzytomnieli i uspokoili się.

– Ot, Andrzejku, jakie to koguciki ci się wyhodowały – zaśmiał się Kazio.

– Nie ma się z czego śmiać, Marku, – powiedział wujek Zygmunt. – Ty od dziecka słyszałeś opowiadania o tamtych latach, więc pewne rzeczy są dla ciebie jasne i oczywiste. A wy, chłopcy, nie mieliście z tym do czynienie z bliska, że tak powiem, to i nie dziwota, że nie wszystko rozumiecie.

– A więc wracając do pytania Kuby – Dziadek spoważniał. – Baudienst czyli Służba Budowlana w Generalnej Guberni to była taka forma pracy przymusowej w okupowanej przez hitlerowców Polsce.

– Utworzono ją na podstawie zarządzenia  Generalnego Gubernatora  w grudniu 1940 roku – wtrącił Kazio. – Też coś wiem na ten temat..

– Właśnie tak – podjął wujek. – Celem było utworzenie dyspozycyjnych oddziałów, takiej…no,  siły roboczej, oraz nauczenie dyscypliny i wydajnej pracy, tak nam tłumaczyli. Rekrutowano mężczyzn od osiemnastego roku życia do sześćdziesiątego.

– Czasem dobrowolnie, ale raczej z poboru, bo młodzi chłopcy uchylali się od takiej służby u szkopów, poza tym była słabo płatna i bardzo wyczerpująca fizycznie – dodał Kazio.

– Żeby mieć wszystkich junaków na oku, aby łatwiej było pilnować…

– Co to junak? – Kubuś próbował nowe wiadomości logicznie ułożyć sobie w głowie.

– Tak nazywano nas, chłopaków. Grupowano nas w obozach i mieszkaliśmy w barakach – mówił dalej wujek. – Trafiłem tam przypadkiem. Złapali mnie kiedy byłem u kolegi  i nie miałem innego wyjścia, musiałem się zgodzić, bo powiedzieli, że mnie do Oświęcimia wyślą, do obozu koncentracyjnego. Pracowaliśmy w kamieniołomie w Czatkowicach. Kazali nam chodzić w czerwonych gaciach, żeby z daleka było widać czy któryś nie ucieka. Jak tylko ktoś zboczył ze ścieżki to strzelali.

Zapadła cisza, starsi panowie podążyli w krainę wspomnień ku bliskim i znajomym w owym świecie przebywającym… Młodzi uszanowali tę chwilę z całą swą młodzieńczą  wrażliwością. Wreszcie Maciek przerwał.

– Wujku, byłeś w partyzantce?

– Oczywiście.

– To znaczy, że musiałeś z tego bau…dinstu nawiać? Jak to zrobiłeś?

– Ano, miałem iść na przepustkę. Fryce powiedzieli, że jak nie wrócę, zabiją moją matkę. Pomyślałem sobie, że mama pracuje i mieszka teraz w Krakowie, więc jej nie znajdą. Mnie złapali przecież, kiedy szedłem od kolegi. Z całą beztroską młodości postanowiłem nie wracać do baraków. Przekradłem się do ciotki, u której mieszkała moja babcia. Ukryły mnie na piętrze w środkowym pokoju, do którego drzwi zastawiały w ciągu dnia szafą. Gdyby ktoś obcy wszedł na górę, myślałby, że są tam dwa pokoje, nie trzy. Wychodziłem tylko w nocy, żeby nikt mnie nie widział, przecież za przechowywanie zbiega rozstrzelaliby całą rodzinę. Później miałem towarzystwo, dołączył do mnie Wiesiek, granatowy policjant, który miał dość patrzenia na hitlerowskie gęby i nie wrócił na posterunek zatrzymując broń. Mieliśmy dużo czasu na rozmowy, bo cały dzień spędzaliśmy przecież za szafą. Dużo się od niego nauczyłem.

– Na przykład czego? – chłopcy byli zaciekawieni.

– A choćby rozkładać karabin na czynniki pierwsze, czyścić, składać. Wiedzę o różnej broni miałem dzięki temu w jednym palcu.

– Fajnie miałeś – tęsknie powiedział Kuba.

– Ty durny jesteś? – Marek spojrzał z wyrzutem. – Jak fajnie?! Wojna przecież była! W każdej chwili groziła śmierć!

– Wujku, opowiedz jeszcze o partyzantce – prosili Kuba z Maćkiem. – Co robiliście, co ty robiłeś, gdzie byłeś…

– Chłopcy, koniec na dzisiaj – zadecydowała Teresa. – Zlitujcie się nad wujkiem. W Tenczynku będzie ciąg dalszy opowiadań. Podczas wakacji wujek wam nie tylko opowie ale i pokaże różne ciekawe miejsca związane z akcjami i z partyzantami.

– Zgoda – powiedział wujek. – Umawiamy się na dalszy ciąg opowieści w czasie wakacji.  Trzeba taką wiedzę przekazywać młodym, żeby mieli świadomość do czego potrafi doprowadzić nienawiść i nietolerancja.

– A przede wszystkim ciemnota, głupota i podłość – dodał Dziadek.

– O to to – zgodził się Kazio. – Trzeba im mówić, żeby znowu ta faszystowska hydra łba nie podniosła, bo wiadomo, że tylko czeka na sposobność.

– Oj, co za bzdury – oburzyła się Teresa. – Mamy niedługo koniec dwudziestego wieku, to niemożliwe jest, nie-mo-żli-we – powtórzyła.

– Obyś miała rację – zamyśliła się  pani Basia.

– Przecież na szczęście mamy zjednoczoną Europę jak jeszcze nigdy. Jest szansa, by wejść do Unii i nareszcie jeździć po świecie bez przeszkód. Dzieciaki będą już w tym nowym świecie żyły, będą mogły się uczyć i pracować gdzie zechcą. Fantastycznie! Nigdy jeszcze tak dobrze i bezpiecznie nie było, od dwóch tysięcy lat, rozumiecie to?

– My rozumiemy, ale półgłówków chcących tę perspektywę zepsuć nie brakuje, uwierz mi i nie podniecaj się aż tak bardzo – powiedział Dziadek.

– Jak ktoś normalny mógłby nie chcieć, żeby jego dzieci miały dobre życie, perspektywę rozwoju i sukcesów przed sobą w takiej dziedzinie, jaką sobie wybiorą. Żeby się mogły uczyć na każdej uczelni w całej Europie, żeby nie musiały się wstydzić dulszczyzny, kołtuństwa i zaściankowości…

– A skąd wiesz, że im przeszkadza ta dulszczyzna? – spojrzała pani Basia z dziwnym smutkiem w oczach. – Część naszych rodaków dobrze się czuje tylko w zaścianku. Nie myl ze szlacheckim zaściankiem. Chodzi mi raczej o brodzenie w gnoju po kostki albo i po kolana. Oni są szczęśliwi tylko wtedy, kiedy w tym gnoju mogą utopić sąsiada, któremu się lepiej powodzi. A jemu jest lepiej bo pracuje. To zaś nie pasuje temu pierwszemu. Więc nie tylko go utopi, ale zniszczy mu, dajmy na to, obsiane pole i maszyny, podpali stodołę z plonami, zgwałci córkę i połamie nogi synowi…

– Rany boskie, co ty mówisz – Teresą wstrząsnął zimny dreszcz.

– Prawdę Tereniu, prawdę.

– To nie może być prawdą w dzisiejszych czasach! Owszem, dawniej tak, zgadzam się. Lecz teraz? Nie ma już analfabetyzmu, ludzie mają dostęp do książek, telewizji, informacji wszelkiego rodzaju i wiedzy. Przecież każdy chce lepszego życia.

– Ale nasz rodzimy kołtun nie zniesie niczego lepszego u sąsiada, uwierz mi, to się nie zmieniło i jeszcze pokolenia przeminą zanim się zmieni. Albo i nie.

– Nie wierzę. Teraz jest moment na rozwijanie się społeczeństwa obywatelskiego, kiedy jak nie teraz? – zaperzyła się Teresa. – Po raz pierwszy od początku świat mamy możliwość pójścia do przodu…

– Dajcie już spokój, dziewczyny kochane – przerwał córce pan Andrzej. – Z perspektywy wieku, czasu i doświadczenia  mówię ci, córciu, że najlepiej się nie gorączkować, obserwować tylko uważnie sytuacje i wyciągać wnioski, ot co.

Chłopcy ociągali się, mieli ochotę na ciekawe opowieści lecz stwierdziwszy, że na powrót do interesujących ich tematów się nie zanosi, poszli sobie w las po drugiej stronie drogi.

Starsi panowie od czasu pierwszego spotkania pozostawali ze sobą w stałym kontakcie telefonicznym, komentowali bieżące wydarzenia i wspominali.

cdn.

PS. W „Po co wróciłaś , Agato” w rozdziale 39. jest scena, w której się wyjaśnia, skąd znają się Dziadek i wujek Zygmunt.  Zapraszam do czytania 🙂

Pewnego dnia Sergiusz przyszedł do Doroty opuściwszy dobrowolne miejsce odosobnienia.

– Jak dobrze, że cię wreszcie przywiało – przywitała go siostra. – Człowieku, przecież tak nie można! Nijak się z tobą nie da skontaktować, w domu nie odbierasz, w pracy… przecież pracy w zasadzie nie ma, więc i pod tamtym telefonem cię nie ma. Co ty sobie w ogóle myślisz! Ciotka dzwoni znad morza zdenerwowana, bo nie wie co się dzieje…

Sergiusz bez ruchu stał przed drzwiami oszołomiony słowotokiem Doroty.

– … czy ty sobie wyobrażasz, że ja mam nerwy ze stali?! – nakręcała się coraz bardziej.

Sergiusz sprawiał wrażenie, iż przeogromnie żałuje decyzji, w wyniku której znalazł się akurat tutaj w tym konkretnym momencie, że właściwie to była pomyłka, że się rozmyślił i jedyne, czego teraz pragnie, to dać drapaka by znaleźć się jak najdalej od siostry, która najwyraźniej dostała ataku szału. Zrobił nawet krok w tył, lecz Dorota zorientowawszy się w zamiarach brata czym prędzej złapała go za rękaw wykazując się nadzwyczajnym  refleksem i uniemożliwiając salwowanie się ucieczką, bowiem uchwyciła go niezwykle mocno. Wciągnęła do przedpokoju i zamknęła drzwi. Nie mógł wyjść, ponieważ nowy zamek założony przez Michała uniemożliwił mu wyjście.

– Ty chyba zwariowałaś. Puść mnie – syknął z bólu, albowiem Dorota ciągnęła nie tylko za rękaw ale przy okazji uszczypnęła go mocno i ciągnęła za skórę.

– Ja zwariowałam? Ja? Ja przepadam bez wieści? Ja pozostawiam rodzinę w niepewności co do moich losów? Przeze mnie siostra dzwoni po szpitalach szukając moich zwłok?

Sergiusz osłupiał. Dotarły do niego słowa Doroty. Nigdy w życiu by nie pomyślał, że doprowadzi do podobnej sytuacji! Tak bardzo zatopił się we własnych problemach, pogrążył  w swoich przeżyciach, że przestał myśleć o reakcjach bliskich. W oczach zdenerwowanej siostry zobaczył łzy, spod których przebijały troska i przywiązanie. Miał wrażenie, że dostał w głowę tępym narzędziem, które rozbiło w pył jakąś dziwną klapkę dotąd zasłaniającą mu oczy. Wstrząsnął nim dreszcz, jakby po nagłym zerwaniu ze snu zimno poranka dotarło do każdego fragmentu i ciała fizycznego, i tego niematerialnego również. Uwolnił rękę z nienaturalnie silnego uścisku Doroty i przygarnął tę swoją zwariowaną, ale jakże kochaną siostrzyczkę.

– Dorcia, przepraszam – powiedział cicho.

– Już dobrze, już dobrze – powtórzyła. – Właściwie każdy podejrzewa innych o to, co w nim samym siedzi. A jak nie siedzi, to nie podejrzewa… Najważniejsze, że jesteś.

– Jestem – zabrzmiało jakby był zdziwiony słowem, które usłyszał wychodzące z własnych ust. – Jestem. Czuję się jakbym wrócił skądś…nie wiem skąd. Z kosmosu, albo z zaświatów.

– Wy oboje jesteście z innej planety, szkoda, że nie w tym samym czasie latacie po tym kosmosie – mruknęła ocierając łzę i wracając do równowagi.

– Nie zrozumiałem.

– Jak zwykle… Mówiłam, że do ciotki musisz zadzwonić – ostatnie zdanie wypowiedziała głośniej.

W tej chwili rozległ się dzwonek telefonu. Odebrała, rozmawiała przez chwilę po czym podała mu słuchawkę.

– Sam porozmawiaj z mamą, nie będę się za ciebie tłumaczyć.

Rozmawiali ładnych kilka minut. Matka wyraźnie go do czegoś przekonywała, on zaś z uporem nie przyjmował cudzego punktu widzenia. Po zakończeniu rozmowy ciężko westchnął.

– No i co tak wzdychasz? Trzymasz się tych swoich durnych zasad jak… jak pijany płotu – zdegustowana spojrzała na brata.

– Muszę ci przyznać rację – powiedział z opuszczoną głową. – Zawsze byłem pewien swych poglądów, podejścia do każdej  sprawy, wydawało mi się, że wszystko potrafię przewidzieć, zmierzyć, uszeregować, postawić na właściwym miejscu…

– O matko – jęknęła Dorota, – przestań już. Głupi byłeś i koniec. Wy-star-czy. Przyznałeś się sam przed sobą i jeszcze przede mną. Jesteś przez to wielki, przestań więc tak się katować. Nie oskarżaj się i nie obrażaj.

– Ja tak robię? – zdziwił się.

– A ja? Opanuj się już i nie wpadaj z jednej skrajności w drugą.

Spuścił znowu głowę i zamilkł. Dorota bez skrępowania przyglądała się temu dużemu mężczyźnie, który przypominał małego chłopczyka zagubionego w skomplikowanym świecie dorosłych, w którym słowa znaczą co innego niż uczono go od urodzenia … Ależ on jest podobny do Kajtusia kiedy tak siedzi smutny, bezradny, nieszczęśliwy… Ciekawe czemu wcześniej nie zauważyła podobieństwa. Niczego dziwnego tu nie ma, po prostu zobaczyła rodzinne podobieństwo uwidaczniające się w pewnych sytuacjach… Znowu poczuła wilgoć pod powiekami. Choroba, cóż się taka przewrażliwiona zrobiła? Rozczuliła ją bezradność bijąca z całej postaci tego wielkiego faceta, który jednocześnie jest jej kochanym braciszkiem. Nie szkodzi, że ciotecznym. Od zawsze był jej najbliższy niczym rodzony, którego nie miała. Z nim wiązały się wspomnienia z dzieciństwa, zabawy i psikusy. To on wielokrotnie krył ją przed mamą i ciotką kiedy narozrabiała, tłumaczył kiedy nakłamała. On był powiernikiem zwierzeń, wiedział o pierwszych młodzieńczych przeżyciach, pocieszał, gdy się zawiodła i wycierał łzy, którymi moczyła mu koszulkę opłakując nieodwzajemnione albo źle ulokowane uczucia, cieszył się razem z nią, gdy fruwała pod obłoki będąc chwilowo szczęśliwie zakochaną. Teraz wyraźnie przyszedł czas na zamianę ról. To ona będzie bratu ocierać łzy. No, może nie dosłownie, bardziej w przenośni.

– Dosyć staruszku, przestań się nad sobą rozczulać  – powiedziała miękko i pogładziła go po głowie jak wczoraj Kajtusia, kiedy rozbił sobie kolano na podwórku.

– Rozczulam się nad sobą? Naprawdę tak uważasz? Nie, nie – pokręcił głową. – To nie tak.

– A jak?

– Ja tylko szukam przyczyn mojej głupoty – Dorota się uśmiechnęła szeroko na te słowa, – oraz szukam wyjścia z sytuacji.

Dorota westchnęła głęboko z wielką ulgą.

– Nareszcie. Witaj w świecie żywych ludzi – powiedziała.

cdn.