{"id":3540,"date":"2020-11-03T19:51:17","date_gmt":"2020-11-03T18:51:17","guid":{"rendered":"http:\/\/annapisze.art\/?p=3540"},"modified":"2020-11-03T19:58:35","modified_gmt":"2020-11-03T18:58:35","slug":"brama-zwierzyniecka-willa-eliza-w-tenczynku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/annapisze.art\/?p=3540","title":{"rendered":"Brama Zwierzyniecka, willa „Eliza” w Tenczynku"},"content":{"rendered":"

Trudno z powie\u015bci zrobi\u0107 prac\u0119 historyczn\u0105 dlatego wyja\u015bni\u0119 co to Brama Zwierzyniecka<\/em> i co si\u0119 wi\u0105\u017ce z will\u0105 Eliza<\/em>.\u00a0A tak w og\u00f3le, zaczynaj\u0105c od pocz\u0105tku – Tenczynek to wie\u015b w Ma\u0142opolsce, oddalona ok. 25 km od Krakowa. Stamt\u0105d wywodz\u0105 si\u0119 moi przodkowie, tam sp\u0119dza\u0142am wakacje u dziadk\u00f3w, do tej pory w nocy podczas snu odwiedzam domek zbudowany przez dziadka i babci\u0119, i to bardzo cz\u0119sto. Naprawd\u0119, bardzo cz\u0119sto mi si\u0119 \u015bni i cz\u0119sto czuj\u0119 obecno\u015b\u0107 babci Stefy ko\u0142o siebie, szczeg\u00f3lnie w kuchni… Takie wspomnienia… Po prawej stronie \u00a0w kategorii „Tenczynek” s\u0105 zdj\u0119cia stamt\u0105d, mo\u017cna obejrze\u0107.<\/p>\n

\"\"

…plac Dietla w Szczawnicy z obeliskiem upami\u0119tniaj\u0105cym prof. J\u00f3zefa Dietla..<\/p><\/div>\n

\/Zdj\u0119cie nie chce by\u0107 tam, gdzie mu kaza\u0142am \ud83d\ude41 \u00a0Powinno by\u0107 ni\u017cej, obok zdj\u0119cia popiersia Szalaya, wybaczcie \ud83d\ude09 \/<\/span><\/p>\n

W Krakowie okresu M\u0142odej Polski<\/em> popularny by\u0142 salon doktorowej Elizy Pare\u0144skiej, \u017cony profesora Tadeusza Pare\u0144skiego cenionego lekarza pracuj\u0105cego w szpitalu \u015bw. \u0141azarza, w kt\u00f3rym przez 38 lat pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 ordynatora (prymariusza). Pracowa\u0142 te\u017c na rzecz Krakowa jako cz\u0142onek komisji sanitarnej (od 1878 r.) i jako cz\u0142onek Rady Miejskiej \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 (od 1881 r.). By\u0142 te\u017c prezesem Polskiego Towarzystwa Balneologicznego<\/em> (1910 – 1913). Dodam, \u017ce pocz\u0105tki Towarzystwa<\/em> „si\u0119gaj\u0105 roku 1858 gdy utworzono Komisj\u0119 Balneologiczn\u0105 w ramach Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielami byli prof.: J\u00f3zef Dietl, J\u00f3zef Mayer, Fryderyk Skobel. Polskie Towarzystwo Balneologii powsta\u0142o 15.01.1905 r. w Krakowie i kontynuuje dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukow\u0105 i organizacyjn\u0105 w zakresie lecznictwa uzdrowiskowego do chwili obecnej” – ju\u017c nie wiem sk\u0105d ten cytat, nie zapisa\u0142am, ale przyznaj\u0119 uczciwie, \u017ce nie ja jestem autork\u0105 tych s\u0142\u00f3w. Dlatego o tym wspominam, \u017ce prof. J\u00f3ze<\/em>f\u00a0Dietl<\/em> zwi\u0105zany jest ze Szczawnic\u0105, wsp\u00f3lnie z J\u00f3zefem Szalayem<\/em> tworzyli uzdrowisko w moim kochanym miasteczku my\u015bl\u0105c o „zdrojowisku” na miar\u0119 \u00f3wczesnych europejskich bad\u00f3w.<\/p>\n

\"\"

…z lewej strony widoczne popiersie J\u00f3zefa Szalaya w Parku G\u00f3rnym w Szczawnicy, wprawdzie z daleka i od ty\u0142u, ale wida\u0107 przy okazji \u00a0fragment Parku…<\/p><\/div>\n

Wracam do tematu. W salonie pani Elizy Pare\u0144skiej bywa\u0142y s\u0142awy, arty\u015bci m\u0142odopolscy – mi\u0119dzy innymi Jacek Malczewski, Adam Asnyk, Stanis\u0142aw Wyspia\u0144ski, Jan Stanis\u0142awski, Leon Wycz\u00f3\u0142kowski i mn\u00f3stwo innych. \u00a0Doktor Pare\u0144ski by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem willi w Tenczynku nazwanej Eliza<\/em> od imienia \u017cony. Tam ca\u0142a rodzina sp\u0119dza\u0142a wiosn\u0119 i lato prowadz\u0105c w Tenczynku dom tak samo otwarty jak w Krakowie.\u00a0\u00a0Go\u015bcie odbywali d\u0142ugie spacery po lasach otaczaj\u0105cych Tenczynek, niedaleko\u00a0znajdowa\u0142a si\u0119 Brama Zwierzyniecka<\/em> broni\u0105ca wej\u015bcia na tereny nale\u017c\u0105ce do Potockich, gdzie urz\u0105dzano polowania.
\nPare\u0144scy mieli czworo dzieci, trzy c\u00f3rki: Zofi\u0119, Mari\u0119 i najm\u0142odsz\u0105 Eliz\u0119 (zwan\u0105 Lizk\u0105) oraz syna Jana. Pi\u0119kne dziewcz\u0119ta nazywane by\u0142y muzami M\u0142odej Polski. Starsze c\u00f3rki – Zosia i Maryna – zosta\u0142y przez Wyspia\u0144skiego uwiecznione w „Weselu”.
\nZofia zosta\u0142a \u017con\u0105 Tadeusza Boya-\u017bele\u0144skiego. Maria wysz\u0142a za m\u0105\u017c za lwowskiego profesora Jana Raczy\u0144skiego, Eliza za poet\u0119 Edwarda Leszczy\u0144skiego. Wi\u0119cej o ich losach mo\u017cna przeczyta\u0107 w:
\nhttps:\/\/archiwum.magazynkrzeszowicki.pl\/?p=5993 Monika \u015aliwi\u0144ska „Muzy M\u0142odej Polski”
\nW \u00a0maju 1905 roku Wyspia\u0144ski przebywaj\u0105c w Tenczynku namalowa\u0142 dwie siostry. Na widok Zosi karmi\u0105cej synka natchnienie najwyra\u017aniej podpowiedzia\u0142o mu, \u017ce b\u0119dzie to najpi\u0119kniejszy obraz z cyklu „Macierzy\u0144stwo”. Eliza pozowa\u0142a arty\u015bcie do portret\u00f3w na tle
\nkwiat\u00f3w maj\u0105c we w\u0142osach kokard\u0119. Na jednym obrazie by\u0142a z pelargoniami, na drugim – z r\u00f3\u017cami. Dzie\u0142o znane jest jako podw\u00f3jny portret (sp\u0142on\u0105\u0142 podczas Powstania Warszawskiego). Znikn\u0105\u0142 te\u017c przedstawiaj\u0105cy Lizk\u0119 szkic w\u0119glem wykonany przez Wyspia\u0144skiego na przedniej \u015bcianie wie\u017cy willi Eliza<\/em>.\u00a0W\u00a0Tenczynku Lizka urodzi\u0142a syna Witolda w 1912 r.
\nWilla Eliza<\/em> znajduje si\u0119 obecnie w op\u0142akanym stanie. W zesz\u0142ym roku wybuch\u0142 tam po\u017car i sp\u0142on\u0119\u0142o poddasze\u00a0zabytkowej willi.<\/p>\n

O Bramie Zwierzynieckiej<\/em> dowiedzie\u0107 si\u0119 mo\u017cna wi\u0119cej w: \u00a0http:\/\/www.eksploratorzy.com.pl\/viewtopic.php?f=263&t=7675
\nO Zwierzy\u0144cu<\/em> w: \u00a0 http:\/\/www.kulturawlesie.pl\/2017\/09\/28\/las-zwierzyniec\/ \u00a0 \u00a0 \u00a0(na Krystynie<\/em> pracowa\u0142 m\u00f3j dziadek), \u00a0jeszcze w:\u00a0https:\/\/dziennikpolski24.pl\/odnowiona-brama-zwierzyniecka\/ar\/3117622
\nO Tenczynku , o Bramie Zwierzynieckiej<\/em> i willi znalaz\u0142am te\u017c w:
\nhttps:\/\/www.bio-forum.pl\/messages\/3280\/942096.html<\/p>\n

\"\"

… Ania jakie\u015b 30 lat temu (w bia\u0142ych spodniach) na schodach ko\u015bci\u00f3\u0142ka w Tenczynku…<\/p><\/div>\n

Mo\u017cna tu te\u017c zobaczy\u0107 zdj\u0119cia z wn\u0119trza tenczy\u0144skiego ko\u015bci\u00f3\u0142ka \u015bw. Katarzyny, pi\u0119kne witra\u017ce, tablica upami\u0119tniaj\u0105ca doc. Wincentego Wcis\u0142\u0119, znakomitego kardiologa, lekarza do kt\u00f3rego z ca\u0142ego kraju przyje\u017cd\u017cali pacjenci po ratunek. W czasie wojny wystawi\u0142 mojej mamie za\u015bwiadczenie o chorobie serca i dlatego uchroni\u0142a si\u0119 przed wywiezieniem na roboty do Rzeszy, odwiedza\u0142 dziadka i dyskutowa\u0142 z nim na r\u00f3\u017cne tematy. Nie wiem na jakie, ale dziadek „my\u015bla\u0142 o polityce” – m\u00f3wi\u0142a babcia kiedy si\u0119 zamy\u015bla\u0142 siedz\u0105c nieruchomo. \u00a0W migawkach z cmentarza (na kt\u00f3rym le\u017c\u0105 moi rodzice, dziadkowie, pradziadkowie i mn\u00f3stwo innych cz\u0142onk\u00f3w rodziny) jest upami\u0119tniony ksi\u0105dz M\u0105drzyk (pami\u0119tam go) dzi\u0119ki kt\u00f3remu ko\u015bci\u00f3\u0142ek zosta\u0142 odremontowany; ksi\u0105dz Kamusi\u0144ski, kt\u00f3rego moi rodzice\u00a0wspominali ze swoich m\u0142odych lat (z sympati\u0105 wspominali); jest gr\u00f3b Bogumi\u0142a Kobieli (mama chodzi\u0142a z nim do szko\u0142y).\u00a0Na zdj\u0119ciach jest te\u017c Browar Tenczynek<\/em>, tylko obecnie w\u0142a\u015bcicielem ju\u017c jest nie Jakubiak, ale Janusz Palikot. Historia ko\u0142em si\u0119 toczy \ud83d\ude42
\nPotem s\u0105 jeszcze zdj\u0119cia willi Eliza<\/em> i Bramy Zwierzynieckiej<\/em>.<\/p>\n

\"\"

…prze\u015bliczna Zosia Pare\u0144ska na ok\u0142adce…<\/p><\/div>\n

Wpad\u0142a mi kiedy\u015b w r\u0119ce ksi\u0105\u017cka Barbary Winklowej „Boyowie. Zofia i Tadeusz \u017bele\u0144scy”, Krak\u00f3w 2001, Wydawn. Literackie. Tak mi si\u0119 wtedy spodoba\u0142a, tak mnie wci\u0105gn\u0119\u0142a, \u017ce zapragn\u0119\u0142am mie\u0107 j\u0105 na w\u0142asno\u015b\u0107 i kupi\u0142am sobie. Wr\u00f3ci\u0142am do niej po raz kolejny w\u0142a\u015bciwie dzi\u0119ki Poli, kt\u00f3ra te\u017c chcia\u0142a si\u0119 dowiedzie\u0107 tego co Inka. Wzi\u0119\u0142am wi\u0119c ksi\u0105\u017ck\u0119, poszuka\u0142am w necie i znalaz\u0142am informacje o siostrach Pare\u0144skich, \u017ceby Wam przybli\u017cy\u0107 ich sylwetki.<\/p>\n

Trzymajcie si\u0119 zdrowo na przek\u00f3r wszystkim i wszystkiemu!<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/fb:like><\/div>
<\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trudno z powie\u015bci zrobi\u0107 prac\u0119 historyczn\u0105 dlatego wyja\u015bni\u0119 co to Brama Zwierzyniecka i co si\u0119 wi\u0105\u017ce z will\u0105 Eliza.\u00a0A tak w og\u00f3le, zaczynaj\u0105c od pocz\u0105tku – Tenczynek to wie\u015b w Ma\u0142opolsce, oddalona ok. 25 km od Krakowa. Stamt\u0105d wywodz\u0105 si\u0119 … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,20,21],"tags":[],"class_list":["post-3540","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-mysle-sobie","category-szczawnica","category-tenczynek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/annapisze.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3540","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/annapisze.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/annapisze.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/annapisze.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/annapisze.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3540"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/annapisze.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3540\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3552,"href":"https:\/\/annapisze.art\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3540\/revisions\/3552"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/annapisze.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3540"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/annapisze.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3540"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/annapisze.art\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3540"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}